Handelingsgericht werken: LEERLINGEN AANSPREKEN OP EIGEN NIVEAU

In Koers VO van september 2012 is dit interview met Karen van Kooten en Loes Hortensius gepubliceerd.

Hoe krijgen we het niveau van een klas omhoog? Hoe kunnen álle leerlingen betere resultaten halen? Vrijwel iedereen is het erover eens dat de docent voor de klas een doorslaggevende rol speelt. Een manier om docenten praktisch te ondersteunen is ‘handelingsgericht werken’. Zorgcoördinatoren van Rotterdamse VO-scholen volgden in het voorjaar van 2012 vier bijeenkomsten over dit onderwerp via Koers VO.

Bij de scholen van Koers VO staat kwaliteitsverbetering van docenten al langer op de verlanglijst. Scholen willen goed voorbereid zijn op Passend Onderwijs, hoe dat er dan ook straks uitziet. Daar horen handelingsbekwame docenten bij, die zich bewust zijn van hun invloed op leerlingen. De zorgcoördinator is een belangrijke partner in die kwaliteitsverhoging.

Zien wat nodig is
Kort gezegd betekent handelingsgericht werken dat je als docent meer grip hebt op je klas en efficiënter werkt aan gestelde doelen. Dit bereik je door goed te leren zien wat je leerlingen nodig hebben om te kunnen leren en presteren. Door die behoeften van leerlingen te clusteren, is de hele klas beter aan het werk. Leerlingen halen hun extra ondersteuning niet langer buiten de klas, bij de zorgcoördinator. De docent is in staat om die ondersteuning zélf te bieden, op zijn of haar beurt weer met ondersteuning van de zorgcoördinator. Voor docenten en zorgcoördinatoren is dit een behoorlijke omslag in denken.

Tijdens de vier bijeenkomsten is via intervisie gewerkt aan bewustwording op diverse niveaus. Bestaande kwaliteiten van scholen zijn in beeld gebracht en bekeken is hoe je die kunt versterken en delen met anderen. Daarmee werd ook duidelijk welke zaken aanvulling of versterking nodig hebben. De andere rol van de zorgcoördinator is besproken en de implementatie van handelingsgericht werken kwam aan de orde.

Beweging op gang
Loes Hortensius en Karen van Kooten, onderwijsadviseurs bij Van Kooten & Co, begeleidden de bijeenkomsten. “Handelingsgericht werken,” zegt Loes, “is samen met elkaar goed onderwijs maken. Tips delen. Docenten leren omgaan met verschillen in de klas. De zorgcoördinator kan de juiste vragen stellen. Wat heeft de docent nodig om een groep vooruit te krijgen?”
In de bijeenkomsten is ook gesproken over de circle of influence (Covey) om op die manier als een olievlek het handelingsgerichte werken te implementeren. Loes: “Dit wil zeggen dat je je focust op de terreinen waar je invloed op hebt, om op die manier een beweging op gang te brengen.” Ze haast zich eraan toe te voegen dat het nodig is dat het management van een school op hun beurt ook een ondersteunende houding heeft.

Niet vrijblijvend
Margot van der Poel heeft daar ervaring mee. Zij is zorgcoördinator op het Edudelta College in Barendrecht, een school voor vmbo. Dit schooljaar start op deze school een projectgroep die handelingsgericht werken implementeert.
Margot volgde de intervisiebijeenkomsten over handelingsgericht werken. Vanuit haar masterstudie Special Educational Needs was zij al goed bekend met dit onderwerp. De intervisie via Koers VO was aanleiding om het op haar school structureel en niet vrijblijvend op te tuigen. Margot: “Dat valt of staat met de houding van de directie. Die moet mogelijkheden bieden aan het personeel en tijd geven voor de implementatie. Onze teamleiders staan erachter. Want het was duidelijk dat er op onze school iets moest gebeuren om leerlingen beter te laten presteren.”

Makkelijker lesgeven
Margot benadrukt dat handelingsgericht werken niet ‘weer iets nieuws’ is. “Onze docenten volgden al allerlei theoretische scholingen. Leuk om te doen maar het resultaat daarvan kwam onvoldoende uit de verf. Handelingsgericht werken is voor ons een manier om die theorie te integreren en in de praktijk vorm te geven. Want individuele handelingsplannen voor leerlingen worden papieren tijgers, daar valt niet mee te werken. Maar als je leerlingen met dezelfde behoeften in groepjes clustert, dan krijg je overzicht. Dat werkt heel goed. In principe wordt lesgeven hiermee makkelijker voor docenten. We willen het stapsgewijs invoeren, een organisch proces laten zijn. We beginnen klein. Bijvoorbeeld door in een klas drie aparte instructies te geven en docenten meer kennis en ervaring met elkaar te laten delen. In een cyclus van drie jaar moet handelingsgericht werken ingevoerd kunnen zijn.”

De rol van de zorgcoördinator verschuift in dit proces van probleemoplosser naar het begeleiden van docenten. Margot: “Uiteindelijk zie ik dan alleen nog de leerlingen die ondanks goed onderwijs en goede zorg toch uit de boot dreigen te vallen.” Ze denkt wel dat een zorgcoördinator voor die docentenbegeleiding voldoende opleiding en tijd nodig heeft. “De zorgcoördinator speelt een belangrijke rol in dit hele proces.”

Tekst: Marleen de Jong, in opdracht van Koers VO, september 2012